Tierra
de músicos
Terra
de Montes, tierra de músicos
Este
apartado va a ser una pequeña
homenaje a todos los gaiteros de la
"Terra de Montes" ya que
la mayoría de ellos no eran
famosos pero si populares y
conocidos, y gracias a ellos
todas las fiestas y romerías
estaban amenizadas.
Mantuvieron la música de la
gaita viva durante muchos años
e nos dejaron un gran legado
cultural (repertorio, técnicas,
vestuario...).
Ya lo decía la estrofa:
A
Terra de Montes ten
de todo coma en botica
bos canteiros, bos gaiteiros
e bos cregos para dicir misa.
Nuestros gaiteiros
Desde
hace mucho tiempo, en la
"Terra
de Montes", hay una fuerte unión
con la música, desde gaiteros
hasta bandas de música.
Los gaiteros más conocidos
fueron "Os Gaiteiros de Soutelo"
y el gaitero de Sorribas (Adelino
Pichel), aunque en los pueblos
de estas tierras también había
gaiteros.
Del
primer gaitero que tenemos
referencia en la "Terra de
Montes" es de Diego de Cana, de
Pardesoa.

Avelino
Cachafeiro, miembro de "Os Gaiteiros de
Soutelo".
En
el ayuntamiento de Cerdedo
también hay mucha tradición
musical, sobre todo por las
bandas de música, llegando a
haber dos al mismo tiempo.
Aunque también se dieron gaiteros
y pandereteras,
como en Barro de Arén, donde
se realizaban
"ruadas". Incluso el
grupo "Os Gaiteiros de Soutelo"
hicieron una referencia a ese
sitio, en la "Foliada de
Barro de Arén", pieza
que incluso llegaron a grabar.
Se
tiene referencia de
"ruadas" y de
fiestas donde siempre había músicos,
o bandas de música o gaiteros.
El
tema de las cañas y de los
pallones corría a cuenta de
los gaiteros, y cada uno era
su propio artesano. Incluso se
tiene referencia de que
algunos gaiteros de la zona
de Cerdeo hacían ellos sus
propios fuelles. Las gaitas
con la que tocaron Ramón José
Lavandeira Limeres y Elías
Sueiro Sieiro fueron hechas en
Riobó, A Estrada.
Más gaiteros de esta zona
eran:
- José María conocido como
"O Porqueiro" (mote
dado por su profesión) o como "O
Misiegho"
(era una persona ciega) –
Cerdedo.
- Francisco González
“Majito” – Cerdedo
- Cesario Troitiño Beiro -
Cerdedo
- José Mª. Cadavid
Cachafeiro (gaita y caja) -
Cerdedo
- Manuel Cerdeira Rodríguez (Cerdeira
"o vello") - Cerdedo
- Valentín Durán Sieiro -
Cerdedo
- Xulio Durán Sieiro (Gaitero,
saxofonista, y actualmente es
el organista de la coral de
Cerdedo) - Cerdedo
- David Paz Cachafeiro (Caja,
tiene tocado con los "Gaiteiros de
Soutelo") - Cerdedo
- Manuel Paz Ogando - Cerdedo
- Salvador Cerdeira, siglo XIX. - Cerdedo
- Francisco Moreira Regueiro,
nacido el día 15 de Octubre de 1884.
Compró la gaita en Bugarín en
1905 y pagó por ella 12.50
pesetas y por el tambor 2.50
pesetas - Cerdedo
- Ramón José Lavandeira
Limeres – Cavenca
- Elías Sueiro Sieiro –
Cavenca
- Aurelio Varela – A Revolta
- Herminio Varela Nieto – A
Revolta
- Antonio “do Lagarto” (fue
alcalde del Ayuntamiento de Cerdedo)
- Limeres
- José María Lavandeira Durán
- Limeres
- Antonio Troitiño Sieiro
(Tocaba el bombo) – A Revolta
- Jesús Troitiño Sieiro
(Tocaba la caja) – A Revolta
- Asensio Prado, conocido como "O manco de
Vichocuntín" - Vichocuntín
- Lealdino Fernández Nieto
(Gaita y caja) - Bugarín
- Serafín Fernández Nieto -
Bugarín
- Xosé Fernández
(1875-1940). Lo acompañaban Victoriano
y Aleixandre -
Bugarín
-Lealdino Fernández Nieto
(1912- ). Lo acompañaban Francisco Bouzas
y José
Obelleiro - Bugarín
- Samuel Reveglia, nacido en
el año 1908. El apellido es
de origen napolitano. En 1938
fue miembro de la legión Cóndor,
intervino en la Guerra Civil
con los Nazis -
Bugarín
- Perfecto Fontenla, 1906. Lo
acompañaban Xosé Fernández
y Serafín - Bugarín
- Emérito - Chamadoira
- José Cortizo (Toca el tambor,
también toca la pandereta en
la asociación de vecinos de Barro de Arén) -
Barro de Arén
- Celso Regueiro Quintillán,
siglo XIX. - Tomonde
- Andrés de Vilar, gaitero nacido en Santa María de
Grova, 1570. Lo acompañaba Xacome Sieiro (tambor).
Estuvo contratado de por vida en
Cerdedo para tocar los días del
Santisimo San Xoán, O Rosario
y San Roque.
De esta lista llegaron a formar
grupo: Elías, Herminio,
Antonio e Jesús.

Ramón
José Lavandeira Limeres
Por
la zona del Ayuntamiento de Forcarei
también hay una fuerte tradición
musical, ya no solo tanto de gaiteros, también de
acordeonistas:
- “O Capador de Muras”,
residente en Muras (Forcarei)
- Francisco Cachafeiro conocido
como “O Buche” de
Millerada (recientemente
fallecido)
- El gaitero de Sorribas (Adelino
Pichel)
- El gaitero de Soutelo
(Avelino Cachafeiro)
- Jesús Campos (Residente en
Chamosa, gaitero y acordeonista, uno
de los miembros del grupo “Os Diplomáticos
do acordeón")
- José Cachafeiro, "O
Maduro" (gaitero y acordeonista)
- Jaime Barreiro (gaitero y acordeonista,
ya fallecido) -
Forcarei
- Xoán López, nacido en San
Martín, en 1572 - Forcarei
- Manuel Cabada (El gaitero de
Seoane) - Seoane
- Tomás Villaverde, nacido en
1572, ganaba al año 50 reales -
Acibeiro
- Avelino Alverte (Maestro de música,
fue el director del grupo
"Os
Gaiteiros de Soutelo" durante a
década dos 90. Actualmente es
miembro del grupo "Os Diplomáticos
do acordeón", donde toca
el acordeón)
- Xoán Cachafeiro, nacido en
Soutelo de Montes principios
del siglo XIX, era el abuelo
del gaitero de Soutelo.
- Fermín Cachafeiro, nacido en
1868. Aprendió a tocar con su
padre (Xoán), y acompañó a
los hijos: Avelino, Bautista y
Fermín cuando alcanzaron los
mayores éxitos (1920-1930).
- Diego da cana, nacido en
Pardesoa, siglo XVI. De este viejo
gaitero aun se escucha en Pardesoa una
copla que dice:
Toca gaiteiriño toca
toca sin te cansare,
cás mociñas de Pardesoa
non che paran de beilare.
Adelino
Pichel fue un gran gaitero,
aunque no consiguió tener
tanta fama como la del gaitero
de Soutelo en su época.
Una de sus composiciones fue
la "Muiñeira de Forcarei",
pieza más que conocida en el
mundo de la gaita

Poemas

Voando
co as aas da vida
O gaiteiro toca a gaita,
a muller toca o tambor,
os fillos tocan o bombo
o can ládralle o roncón
- -
Toca, gaiteiriño, toca,
meniñas, correi a velo
que é moita gaita a gaitiña
do "Gaiteiro de Soutelo"
- -
Eu, máis alá do morrere
rexurdirei tocando a gaitiña
¡na longa gaiola do vento
co froleo da ialma miña!
- -
Cando saibas que morrín,
gaitiña, miña gaitiña,
desperta a miña alborada
que toco pra Rosalía ...
Que dorme no teu punteiro
cos meus dedos tapadiña.
Voando co as aas da vida
(Avelino
Cachafeiro)

Información
obtenida de:
"Cotaredo"
Revista cultural y turística
del Ayuntamiento de Forcarei (www.forcarei.net).
"Canteiros
e artistas da Terra de
Montes"
Autor:
Antonio Rodríguez Fraíz.
Recogida
particular de Rubén Troitiño
y Xosé Luís Troitiño miembros
de la Asociación Cultural.
*Textos: Rubén Troitiño.